Ապրիլի 25-ին կլրանա 65-ամյակը, երբ 50 երկրների պատվիրակներ հավաքվեցին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ Միավորված ազգերի կազմակերպություն ստեղծելու նպատակով։ Համաժողովի ընթացքում պատվիրակները պատրաստել են 111 հոդվածներից բաղկացած կանոնադրություն, որն ընդունվել է հունիսի 25 -ին:
Ապրիլի 25-ին կլրանա 65-ամյակը, երբ 50 երկրների պատվիրակներ հավաքվեցին Սան Ֆրանցիսկոյում՝ Միավորված ազգերի կազմակերպություն ստեղծելու նպատակով։ Համաժողովի ընթացքում պատվիրակները պատրաստել են 111 հոդվածներից բաղկացած կանոնադրություն, որն ընդունվել է հունիսի 25 -ին:
Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ) պետությունների միջազգային կազմակերպություն է, որը ստեղծվել է միջազգային խաղաղության, անվտանգության պահպանման, ամրապնդման և երկրների միջև համագործակցության զարգացման համար:
ՄԱԿ անվանումը առաջարկել է Միացյալ Նահանգների նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը և այն առաջին անգամ օգտագործվել է 1942 թվականի հունվարի 1 -ին, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում 26 պետությունների ներկայացուցիչներ իրենց կառավարությունների անունից խոստացան շարունակել նրանց համատեղ պայքարը նացիստական դաշինքի երկրների դեմ:
ՄԱԿ -ի առաջին ուրվագծերը գծվել են Վաշինգտոնում կայացած խորհրդաժողովում ՝ Դումբարտոն Օուքսի առանձնատանը: 1944 թվականի սեպտեմբերի 21 -ից հոկտեմբերի 7 -ը անցկացված երկու հանդիպումների ընթացքում Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան, ԽՍՀՄ -ը և Չինաստանը համաձայնեցին համաշխարհային կազմակերպության նպատակներին, կառուցվածքին և գործառույթներին:
1945 թ. Փետրվարի 11 -ին, Յալթայում կայացած հանդիպումներից հետո, Միացյալ Նահանգների, Մեծ Բրիտանիայի և ԽՍՀՄ առաջնորդները ՝ Ֆրանկլին Ռուզվելտը, Ուինսթոն Չերչիլը և Իոսիֆ Ստալինը, հայտարարեցին «խաղաղության և անվտանգության պահպանման ընդհանուր միջազգային կազմակերպություն ստեղծելու վճռականության մասին»: “
1945 թվականի ապրիլի 25 -ին 50 երկրների ներկայացուցիչներ հավաքվեցին Սան Ֆրանցիսկոյում ՄԱԿ -ի կանոնադրության նախագծի մշակման համար:
ՄԱԿ -ը պաշտոնապես գոյություն ունի 1945 թ. Հոկտեմբերի 24-ից. Այդ օրվանից Խարտիան վավերացվեց Չինաստանի, Ֆրանսիայի, Խորհրդային Միության, Մեծ Բրիտանիայի, Միացյալ Նահանգների և մյուս ստորագրող պետությունների կողմից: Հոկտեմբերի 24 -ն ամեն տարի նշվում է որպես ՄԱԿ -ի օր:
Կանոնադրության նախաբանում խոսվում է Միավորված ազգերի կազմակերպության ժողովուրդների վճռականության մասին `«հաջորդ սերունդներին պետք է փրկել պատերազմի արհավիրքից»:
ՄԱԿ-ի գլխավոր նպատակներն են միջազգային խաղաղության և անվտանգության պահպանումը, ազգերի միջև բարեկամական հարաբերությունների զարգացումը, սոցիալական առաջընթացը, կենսամակարդակի և մարդու իրավունքների բարելավման խթանումը:
ՄԱԿ -ի անդամները պարտավորվել են գործել հետևյալ սկզբունքներին համապատասխան։ Աշխարհում 193 երկիր ՄԱԿ-ի անդամ են:
ՄԱԿ -ի անդամները և հիմնական մարմինները.
Նոր անդամների ընդունելության չափանիշները սահմանված են ՄԱԿ-ի Գլուխ II, 4-րդ հոդվածի կանոնադրության։
1.Անդամակցությունը բաց է բոլոր խաղաղասեր պետությունների համար, որոնք կստանձնեն բովանդակող պարտավորությունները սույն կանոնադրության կարող են և պատրաստ են կատարել այդ պարտականությունները։
2.Ընդունելությունը ցանկացած նման պետության, կլինի գլխավոր ասամբլեայի առաջարկությամբ և անվտանգության խորհրդի նիստով։
Ընդունելության համար պահանջվում է հավաքել դրական ձայներ առնվազն ինը խորհրդի տասնհինգ անդամից և հինգ մշտական անդամներից։ Անվտանգության խորհրդի առաջարկությունը պետք է, հաստատված լինի գլխավոր ասամբլեայի կողմից երկու երրորդով ձայների մեծամասնությամբ։
ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներն են՝ անգլերենը, ֆրանսերենը, չինարենը, իսպաներենը, ռուսերենը և արաբերենը:
ՄԱԿ-ի հիմնական մարմիններն են՝
- Գլխավոր ասամբլեան,
- Անվտանգության խորհուրդը
- Տնտեսական ի սոցիալական խորհուրդը
- Խնամակալության խորհուրդը,
- Արդարադատության միջազգային դատարանը,
- Քարտուղարությունը:
Գլխավոր ասամբլեան որպես գլխավոր խորհրդատավական, քաղաքական և ներկայացուցչական մարմին զբաղեցնում է կենտրոնական դիրք։ Գլխավոր ասամբլեայի որոշումները կրում են խորհրդատվական բնույթ. Այն ընտրում է անվտանգության խորհրդի, տնտեսական և սոցիալական խորհրդի ոչ մշտական անդամներին, անվտանգության Խորհրդի առաջարկով նշանակում է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարին, անվտանգության խորհրդի հետ համատեղ ընտրում են արդարադատության միջազգային դատարանի անդամներին, կորդինացնում է տնտեսական, սոցիալական, մշակութային և հումանիտար ոլորտներում միջազգային համագործակցությունը, իրականացնում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ նախատեսված այլ լիազորություններ: Գլխավոր ասամբլեայում ներկայացված են ՄԱԿ անդամ բոլոր պետությունները: Գլխավոր ասամբլեան ունի 6 հիմնական կոմիտե.
- առաջին կոմիտե (զինաթափման և միջազգային անվտանգության),
- երկրորդ կոմիտե (տնտեսական և ֆինանսական),
- երրորդ կոմիտե (սոցիալական, հումանիտար և մշակութային),
- չորրորդ կոմիտե (հատուկ քաղաքական և ապագաղութացման),
- հինգերորդ կոմիտե (վարչական և բյուջետային),
- վեցերորդ կոմիտե (իրավական):
Անվտանգության խորհուրդը պատասխանատվություն է կրում միջազգային խաղաղության և անվտանգության համար։ Խորհրդի որոշումները՝ բանաձևերը, կրում են պարտադիր բնույթ։ Անվտանգության խորհուրդը բաղկացած է 15 անդամներից, որոնցից հինգը` ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Ռուսաստանն ու Չինաստանը մշտական անդամներն են և ունեն վետոյի իրավունք, իսկ տասը` ոչ մշտական անդամներն են և ընտրվում են երկու տարի ժամկետով:
Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը զբաղվում է տնտեսական, սոցիալական, բնապահպանական խնդիրներով, ինչպես նաև միջազգայնորեն համաձայնեցված զարգացման նպատակների իրականացմամբ: Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդը ունի 54 անդամ՝ ընտրված գլխավոր ասամբլեայի կողմից երեք տարի ժամկետով: Տնտեսական և սոցիալական խորհրդի ֆունկցիոնալ հանձնաժողովներն են՝ հանցագործությունների կանխարգելման և քրեական արդարադատության հարցերով հանձնաժողովը, թմրամիջոցների հարցերով հանձնաժողովը, բնակչության և զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, հանուն զարգացման՝ գիտության և տեխնոլոգիաների հարցերով հանձնաժողովը, սոցիալական զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, վիճակագրական հարցերով հանձնաժողովը, կանանց կարգավիճակի հարցերով հանձնաժողովը, կայուն զարգացման հարցերով հանձնաժողովը, ՄԱԿ-ի անտառների հարցերով համաժողովը:
Խնամակալության խորհուրդը հիմնադրվել է 1945 թվականին, համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնադրության 8-րդ գլխի: Այն պետք է իրականացներ միջազգային վերահսկողություն 11 տարածքների հանդեպ, որոնք հանձնվել էին ՄԱԿ անդամ 7 երկրների խնամակալությանը և ապահովեր խելամիտ քայլերի իրականացումն այդ տարածքների հետագա ինքնորոշման և անկախացման համար: 1994 թվականի մայիսի 25-ի համապատասխան բանաձևով խորհուրդը դադարեցրել է իր գործունեությունը և համաձայնվել վերսկսել աշխատանքներն անհրաժեշտության պարագայում:
Արդարադատության միջազգային դատարանը ՄԱԿ-ի առանցքային դատական մարմինն է: Այն ՄԱԿ-ի միակ հիմնական մարմինն է, որ տեղակայված չէ Նյու Յորքում, այլ գտնվում է Հաագայում: Դատարանի հիմնական նպատակն է քննել անդամ երկրների միջև ծագած իրավական վեճերը ինչպես նաև իրավական հարցերի վերաբերյալ կայացնել խորհրդատվական որոշումներ:
Քարտուղարությունն իրականացնում է ՄԱԿ-ի ամենօրյա գործունեությունը: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը կազմակերպության գլխավոր վարչական պաշտոնյան է, ով նշանակվում է գլխավոր ասամբլեայի կողմից՝ անվտանգության խորհրդի առաջարկով` 5 տարի ժամկետով՝ վերանշանակվելու հնարավորությամբ:
Սառա Սարդարյանի բլոգ 